Tetrapylon, Yunanca dört kapı anlamına gelen ve küp şeklinde tasarlanan Antik Roma anıtlarına verilen genel bir addır. Yapının dört tarafının her birinde birer geçiş kapısı bulunur ve bu yapılar genellikle önemli dörtyol kavşaklarına inşa edilmiştir.
Klasik mimaride nispeten nadir görülen bu anıtlar, nadiren işlevsel birer geçit olarak kullanılsa da, daha ziyade dekoratif, estetik ve görkemli birer kent simgesi olarak yükselmiştir. Roma İmparatorluğu coğrafyasında İspanya'dan Suriye'ye kadar farklı örneklerine rastlanmaktadır.
Mimari açıdan tetrapylon, zafer takı formunun adeta ikiye katlanmış halidir. Yapılar genellikle kare planlıdır ve iki yönde kesişen, birbirine dik iki tonozlu geçide sahiptir. Bazı geç dönem örneklerinde ise plan dikdörtgenleştirilmiş ve ana eksendeki kemerler daha büyük tutulmuştur.
Standart Roma tipolojisinin yanı sıra, tetrakionion adı verilen özel bir varyant da bulunmaktadır. Bu yaprak türünde merkezi geçiş alanı çatısızdır ve köşelerdeki dört destekleyici yapı birbirinden bağımsız kolon grupları halinde yükselir.
Türkiye'deki en dikkat çekici ve önemli örneklerden biri, antik kentinde Kutsal Alan'ın önünde yer alan ve milattan sonra 2. yüzyıla tarihlenen tetrapylondur. Bu yapı, iki grup kolonunun kemerler üzerinde açık alınlıklarla birleştiği özgün bir tetrakionion hibritidir.
Afrodisias antik kentindeki bu önemli yapı, 1991 yılında yüzde 85 oranında orijinal bloklar kullanılarak anstilosis yöntemiyle, yani gerçeğine olabildiğince sadık kalınarak birebir yeniden inşa edilmiştir.
Wikimedia research dossier · Son kontrol: 2026-09-26 17:42:28
