Qadimgi davrda Ioniya ittifoqining a’zosi bo’lgan Priene Belusning o’g’li Aigiptos boshchiligidagi ionlar tomonidan qurilgan. Afsona va tarixiy yozuvlarga ko’ra, shahar dastlab Mikalaning tik yon bag’irlari etagida, dengiz bo’yida port shahar sifatida boshlangan.
Vaqt o’tishi bilan Katta Menderes daryosi olib kelgan allyuvial qatlamlar qo’ltiqni to’ldirib, aholini botqoqliklar qurshovida qoldirdi. Ushbu ekologik qiyinchiliklar va zilzilalar shaharning asrlar davomida bir necha bor joyini o’zgartirishiga sabab bo’ldi.
Miloddan avvalgi 4-asrda Kariya satrapi Mausolurning rejalashtirishi va keyinchalik Buyuk Iskandarning shaxsiy ko’magi bilan shahar tik yon bag’irlarda qaytadan qurildi. Iskandar shaharga bo’lgan hayratini ko’rsatish uchun Athena ibodatxonasini qurishni o’z zimmasiga oldi.
Shahar me’morchiligi ko’chalar bir-birini to’g’ri burchak ostida kesib o’tadigan va zamonaviy shaharsozlikning poydevori bo’lgan Hippodamos tarmoq tizimiga ko’ra bunyod etilgan. To’rtburchak mavzelarga bo’lingan aholi punktida har bir tafsilot simmetrik tartibda ishlangan.
Shahardagi inshootlar orasida eng e’tiborlisi Dunyoning yetti mo’jizasidan biri bo’lgan Mavzoleyning me’mori Pytheos tomonidan loyihalashtirilgan Athena ibodatxonasidir. Ushbu ibodatxona Ioniya uslubining eng sara namunalaridan biri hisoblanadi.
Siyosiy va madaniy hayotning yuragi bo’lgan Bouleuterion va Prytaneion xalq yig’iladigan va davlat ishlari olib boriladigan markazlar sifatida qurilgan. Xususan, Bouleuterion zamonaviy amfiteatrlarni eslatuvchi me’morchiligi bilan hayrat uyg’otadi.
Tarix davomida Lidiya, Fors, Rim va Vizantiya hukmronligini boshidan kechirgan Priene Kapadokiya shahzodasining isyonchi o’g’li Orophernes o’g’zinasini shu yerga ko’mishi va keyinchalik ibodatxonani ta’mirlashi kabi voqealar bilan ham esga olingan.
O’rta asrlarda turklar qo’liga o’tgan va Samson deb atalgan hudud vaqt o’tishi bilan tark etilib, bugungi kunda Aydin viloyati Soke tumanidagi Güllübahçe chegaralarida qolgan ko’rkam ochiq osmon ostidagi muzey sifatida tashrif buyuruvchilarni kutib olmoqda.
Wikimedia research dossier · Oxirgi tekshiruv: 2026-10-28 21:22:34
