Qadimgi Yunoniston shahar-davlatlarida 500lar Kengashi yig’iladigan joy sifatida tanilgan Buleuterion muhim ma’muriy va fuqarolik binosi bo’lib xizmat qilgan. Ushbu tuzilmalar fuqarolar vakillari jamoat ishlarini muhokama qilish uchun yig’iladigan kengash uylari vazifasini bajargan. Qadimgi an’analarga ko’ra, ilk buleuterionlar me’moriy ilhomni ko’ngilochar binolardan olgan deb hisoblanadi.
Qadimgi yunon shahar-davlatining urib turgan yuragi bo’lgan agora buleuterion kabi muhim binolarni o’z ichiga olgan, shuningdek, atletika va ovoz berish kabi umumiy jamoat maqsadlariga xizmat qilgan. Shaxsiy aralashuvning oldini olish uchun chegara toshlari bilan belgilangan agorada fuqarolar kundalik foydalanadigan ibodatxonalar, qurbongohlar va favvoralar mavjud edi.
Afina Bule kengashi 500lar Kengashi sifatida mashhur. Solon uning tuzilishiga ming yilliklar oldin — 594 miloddan avvalgi yilda asos solgan deb hisoblanadi va 507 miloddan avvalgi yillar atrofida tizim isloh qilinib, yangi yaratilgan o’nta qabila har biri bir yillik muddatga elliknafardan vakil yuboradigan bo’ldi, bu esa amaldorlar, soliqlar va yer ajratmalarini nazorat qilishga qaratilgan edi.
Eski Buleuterion Agoraning g’arbiy tomonida 500 miloddan avvalgi yillar atrofida qurilgan. U deyarli kvadrat shaklida bo’lib, uzunchoq dahliz va devorlar bo’ylab beshta ustun bilan qo’llab-quvvatlanadigan yog’och o’rindiqlari bo’lgan asosiy kengash xonasidan iborat edi. Yangi Buleuterion qurilgandan so’ng u Metroon deb nomlangan ibodatxonaga aylantirilgan.
Yangi Buleuterion miloddan avvalgi 5-asrning oxirida g’arbda qurilgan. Kichikroq bo’lishiga qaramay, u o’n ikkita yarim doiraviy o’rindiqlar qatoriga ega bo’lgan amfiteatrsimon murakkabroq ichki tuzilishga ega bo’lib, o’nta qabiladan ellikta vakillik orqali teng qabilaviy ishtirokni saqlab qolgan.
Afinadan tashqarida ham Olympia asoslari qoldiqlaridan tortib Dodonidagi ulkan o’lchamlar va butun kirish qismigacha bo’lgan ko’plab buleuterionlar mavjud. Qolaversa, Anatoliyaning Milet, Priene, Efes, Aphrodisias, Iasos va Patara kabi turli qadimiy maskanlarida ushbu kengash uylarining ajoyib namunalari topilgan.
Rüdiger Meinel, Valentin Kockel va Norbert Feller kabi tadqiqotchilarning ishlari Aydin shahrining ushbu binolari me’moriy shaklini va shahar tuzilmasidagi o’rnini yoritib berdi.
Bugungi kunda ushbu qadimiy kengash uylarining qoldiqlariga duch kelgan tashrif buyuruvchilar ilk demokratiyaning jismoniy ko’rinishlari orasida yurishadi. Milet kabi dumaloq yoki Priene kabi burchakli bo’lishidan qat’i nazar, bu saqlanib qolgan poydevorlar qadimgi dunyoning boy qonunchilik merosini aks ettirishda davom etmoqda.
Wikimedia research dossier · Oxirgi tekshiruv: 2026-09-14 03:25:57
