Alinda qadimiy shahri

Alinda — Aydin viloyati Karpuzlu tuman markazining yuqori qismida, Demircideresi yaqinidagi tepalikda joylashgan qadimgi davr Kariya shahridir. U keng qoldiqlari va pastda cho’zilib yotgan unumdor Karpuzlu vodiysi manzarasi bilan e’tiborni tortadi.

Shahar tarix sahnasiga chiqqan davr sifatida tadqiqotlarda ko’pincha miloddan avvalgi 4-asr ko’rsatilsa-da, uning o’tmishi miloddan avvalgi 14-asrga borib taqaladi. Xett imperatori Mursilis II davrida u Seha daryosi o’lkasiga qarashli bo’lgani va o’sha paytda Ialanti deb at toplgani ma’lum. Shuningdek, u miloddan avvalgi 5-asrda Delos dengiz ittifoqiga soliq to’lagani qayd etilgan.

Alinda surgun qilingan Kariya malikasi Ada qo’lida bo’lgan muhim qal’a edi. Miloddan avvalgi 334 yilda Buyuk Iskandarni bu yerda kutib olgan Ada, Iskandar Kariyani qo’lga kiritgach, butun hududni boshqarish huquqini olgan.

Shaharning qisqa muddatga «Latmos Aleksandriyasi» deb qayta nomlangani va Vizantiyalik Stefan tomonidan qayd etilgani tushuniladi, garchi manbalar ushbu aholi punktining aniq joylashuvi borasida bir fikrga kelmagan bo’lsa ham. Alinda nomi kechi bilan miloddan avvalgi 81 yilda qayta ishlatila boshlangan va milodiy 2-asrda Ptolomeyning Geografiya asarida shu tarzda o’rin olgan.

Miloddan avvalgi 3-asrdan milodiy 3-asrgacha o’z tangalarini zarb qilgan Alinda muhim savdo markazi bo’lgan. Stefan shaharda Praksitelga tegishli Afrodita haykalini saqlovchi Appolon ibodatxonasi mavjudligini qayd etgan.

Shahar qoldiqlari orasida malika qabrlari joylashgan qisman qazib ochilgan nekropol, Rim suv quvuri, deyarli butun holatdagi bozor joyi, sig’imi taxminan 5000 kishilik nisbatan yaxshi saqlanib qolgan Rim teatri, ko’plab ibodatxona va sarkofag qoldiqlari mavjud.

Vizantiya davrida Afrodisias metropoliyasiga bo’ysunuvchi yepiskoplik markazi bo’lgan Alinda Stauropolisga tobe suffragan yepiskoplik edi. Tarix davomida u Promaxios, Jon va Teodoretus kabi yepiskoplarga mezbonlik qilgan, keyinchalik Katolik cherkovi tomonidan unvonga ega yepiskoplik sifatida qayta tiklangan.

Bugungi kunda tiklanmagan, ammo juda yaxshi saqlanib qolgan qoldiqlari bilan ajralib turadigan Alindaga Bodrum yoki Milasdan yo’l oladigan tog’ yo’llari va tashkil etilgan sayyohlik avtoulovlari orqali tashrif buyurish mumkin. 2018 yilda Alindani Latmos bilan bog’laydigan qadimgi tosh yo’lning to’rt kilometrlik qismi qishloq aholisi tomonidan zeytunzor ochish maqsadida vayron qilingani xabar qilingan edi.