Apollon ibodatxonasi tarixi, arxitekturasi va restavratsiyasi

Apollon ibodatxonasi milodiy 150-yillar atrofida Pax Romana davrida Turkiyaning janubida O’rta er dengizi sohilidagi qadimiy shaharchada qurilgan rim ibodatxonasidir. Tarixiy manbalarda qadimiy manzilgohning aniq hududi va madaniy mansubligi haqida turli xil geografik ta’riflar keltirilgan.

Ushbu inshoot musiqa, totuvlik va nur xudosi Apollonga bag’ishlab rim ibodatxonasi sifatida loyihalashtirilgan. Uning qurilishi rim imperatori Antonin Piy hukmronlik qilgan milodiy 138 va 161-yillar orasidagi davrga to’g’ri keladi.

Ibodatxonaning bizgacha etib kelgan qoldiqlari orasida asrlar davomida yonma-yon turishga muvaffaq bo’lgan beshta ustun va bu ustunlarning bosh qismlari katta e’tiborni tortadi. Ushbu o’ziga xos unsurlar inshootning me’moriy qiyofasini belgilovchi eng muhim detallar sirasiga kiradi.

Tarixiy qoldiqlarni mustahkamlash maqsadida 1984 va 1990-yillar oralig’ida keng ko’lamli restavratsiya amalga oshirilib, qolgan beshta ustun va ularning bosh qismlari shu davrda ta’mirlangan. Yillar o’tgach, ustunlarni ushlab turuvchi beton poydevor emrila boshlagani va ob-havo sharoiti tufayli ichki temir panjaralar yuzaga chiqib qolgani sababli 2017-yilda yangi restavratsiya ishlari bajarilgan.

2017-yilda amalga oshirilgan ushbu ta’mirlash jarayonida ustunlarning sin¬gan qismlari 1980-yillardagi restavratsiyada ishlatilgan materialning aynan o’zi bilan ta’mirlangan. Shu tariqa inshootning asl matnini saqlab qolish maqsad qilingan.

Bugungi kunda Apollon ibodatxonasi Turkiyaning janubidagi ushbu hududda muhim sayyohlik maskani sifatida mahalliy va xorijiy tashrif buyuruvchilarni qabul qilmoqda.

Inshootning yaqin atrofdagi so’nggi o’zgarishlardan biri 2022-yil May oyida sodir bo’lgan. Yon tarafdagi Afina ibodatxonasining arxeologik hududi yaqinida tarixiy qoldiqlarni kirish eshigi sifatida ishlatuvchi "Apollo" nomli tungi klub ochilgan.

Aydın shahrida ushbu tungi klubning o’z faoliyatini boshlashi arxeologlarning yoritish tizimi va baland ovoz davom etayotgan qazish ishlariga zarar yetkazishi hamda atrofdagi yodgorliklarga vayronkor ta’sir ko’rsatishi haqidagi shikoyat va ogohlantirishlariga qaramamay amalga oshirilgan.