Antik Karya’nın Gizemli Kenti Amyzon

Amyzon, antik Karya bölgesinde yer alan ve günümüzde Aydın ilinin Koçarlı ilçesinin 30 kilometre güneyinde, Akmescit ile Gaffarlar köyleri arasındaki Mazin mevkiinde bulunan antik bir yerleşimdir. Coğrafi olarak Alabanda'nın kuzeyinde konumlanan bu antik kent, Yunan tarihçi Louis Robert tarafından ortaya çıkarılmış ve daha sonraki dönemlerde çeşitli arkeolojik araştırmalara ev sahipliği yapmıştır.

Tarihsel kayıtlara ve antik coğrafyacı Strabon'un aktarımlarına göre Amyzon, Alabanda'nın bir banliyösü veya küçük bir kasabası niteliğindedir. Coğrafyacı Strabon kenti bir peripolion olarak tanımlarken; Plinius, Ptolemaios ve Hierocles de eserlerinde Amyzon'dan bahsetmiştir. Şehir ayrıca M.Ö. 405 yılında Atina ittifakı içerisinde yer almıştır.

Büyük İskender'in ölümünden sonra halefleri arasındaki savaşlar döneminde Amyzon, hemen tehdit oluşturmayan güçlerle ittifak kurma stratejisi izlemiştir. Kent önce Mısır'ı yöneten Tolemaioslar ile ilişki kurmuş, ardından Seleukos İmparatorluğu yönetimi altına girmiştir. M.Ö. 203 yılında III. Antiokhos Amyzon'un ayrıcalıklarını ve haklarını onaylamıştır. Bu dönemde şehir, Karya bölgesindeki resmi olmayan şehir devlet federasyonu olan Chrysaorian Birliği'nin bir üyesiydi ve bu birlik üyelerine karşılıklı vatandaşlık hakları tanıyordu. Ayrıca kent, Latmos sırtlarındaki Heracleia ile de bir ittifak anlaşması imzalamış ve Klaros'taki Apollon kehanet merkezine bir heyet göndermiştir.

Amyzon'da günümüze ulaşan kalıntılar arasında akropol üzerinde yer alan tiyatro, agora ve çeşme kalıntıları ile M.Ö. 3. yüzyıla tarihlenen ve çok güzel taş işçiliği sergileyen etkileyici sur duvarları bulunmaktadır. Şehir duvarının altı metre yüksekliğinde ayakta duran bir bölümü aslında tapınağın teras duvarını oluşturmaktadır. Bu duvarın içinde birkaç yıkık yapı ile birlikte depo olarak kullanıldığı anlaşılan bir düzine büyük tonozlu yer altı odası yer almaktadır.

Kent sınırlarının dışında, Hekatomnos hanedanı dönemine tarihlenen Artemis'e adanmış Dor düzenindeki tapınağın kalıntılarını işaret eden bir dizi yıkık teras bulunmaktadır. Bu alanda Idrieus tarafından yapılmış bir adak yazıtı taşıyan bir arşitrav bloğu ile çok sayıda başka yazıt da keşfedilmiştir. Kentte ayrıca Bizans dönemine ait yapılar da tespit edilmiştir.

Antik dönemin ardından Amyzon, Bizans piskoposluk listelerinde yer alarak dini bir merkez haline gelmiştir. Caria eyaletinde bulunan ve Stauropolis'e bağlı bir piskoposluk olan Amyzon, komşu piskoposluk Alinda ile yakın konumdaydı. Kayıtlarda 451 yılında faaliyet gösteren Philetus adlı antik bir piskoposun adı geçmektedir. Günümüzde artık yerleşik bir piskoposluk olmaktan çıkan bu antik makam, Katolik Kilisesi tarafından itibari piskoposluk unvanıyla listelenmektedir.

Osmanlı İmparatorluğu'nun 15. yüzyılda bölgeyi ele geçirmesiyle birlikte Amyzon ve çevresine Koçarlı aşireti yerleştirilmiştir. Günümüzde bölge tarih ve arkeoloji meraklılarının ilgisini çekerken, Hellenistik ve Roma İmparatorluğu dönemlerine ait darphane baskısı az sayıda sikke de bu merkeze atfedilmiştir.