افسانه افرودیسیاس: تاریخچه شهر باستانی عشق

افرودیسیاس، یکی از مشهورترین شهرهای دوران باستان تقدیم‌شده به الهه عشق یعنی افرودیته، یک شهر یونانی باستان بود که در منطقه فرهنگی تاریخی کاریا در جنوب غربی آناتولی، در محل روستای امروزی گیره در بخش کاراجاسو از استان آیدین در ترکیه تأسیس شد. طبق منابع بیزانس، این شهر پیش از نامیدن به افرودیسیاس، با نام‌های للگون پولیس، مگاله پولیس و نینوعه شناخته می‌شد.

این شهر که در قرن 5 پیش از میلاد تأسیس شد، در دوران امپراتوری روم شکوفا شد و بین قرن 1 پیش از میلاد تا قرن 5 میلادی به یک مرکز هنری بزرگ مشهور در زمینه مجسمه‌سازی، تولید مرمر و آیین افرودیته تبدیل گردید. مجسمه‌سازان محلی از معادن غنی مرمر منطقه به شکلی هنرمندانه استفاده کرده و یک مدرسه بزرگ مجسمه‌سازی را پایه‌گذاری نمودند.

معبد افرودیته که قدیمی‌ترین ساختمان مرمرین شهر است، نقطه کانونی آن محسوب می‌شد. محوطه مقدس این معبد دارای حقوق پناهندگی بود که توسط ژولیوس سزار و آگوستوس اعطا شده بود. نام خانواده‌های برجسته محلی که در ساخت معبد در اوایل قرن 1 میلادی مشارکت داشتند، روی ستون‌های آن حک شده است.

دروازه باشکوه تترایپلون که به سال 200 میلادی تاریخ‌گذاری می‌شود، در انتهای خیابان اصلی شمالی-جنوبی و در ورودی حیاط جلویی حرم افرودیته قرار دارد. این بنا به دلیل داشتن چهار ستون در هر یک از چهار طرف خود به این نام خوانده شده و به شیوه کورنتی ساخته شده است.

مجموعه برجسته دیگر، سباستیون یا آگوستئوم است که طبق کتیبه‌ای از قرن 1 میلادی، به‌طور مشترک به افرودیته، آگوستوس‌های الهی و مردم تقدیم شده بود. در نقش‌برجسته‌ای واقع در رواق جنوبی، تجسم شهر افرودیسیاس در حال پیشکش کردن نذر به تندیس آیینی نشان داده شده است که نماد پیوند سیاسی میان الهه و خاندان امپراتوری روم است.

استادیوم افرودیته که یکی از سالم‌ترین و باشکوه‌ترین سازه‌های این نوع در مدیترانه است، حدود 270 متر طول و 60 متر عرض دارد. در پیرامون و دو انتهای این استادیوم 30 ردیف صندلی تعبیه شده بود و حداکثر گنجایش آن حدود 30000 تماشاگر تخمین زده می‌شود.

این شهر به دلیل قرار گرفتن در کمربند زلزله، بارها در طول تاریخ تحت تأثیر زمین‌لرزه‌ها قرار گرفت. به‌ویژه زلزله‌های بزرگ قرن 4 و قرن 7 شهر را به شدت لرزاند؛ زمین‌لرزه قرن 4 مسیرهای جریان آب را تغییر داد و باعث سیل شد که به ایجاد سیستم‌های زهکشی اضطراری انجامید. پس از زلزله مخرب قرن 7، شهر هرگز نتوانست به طور کامل به شکوه پیشین خود بازگردد.

از قرن 7 به بعد، نام افرودییساس با تداعی‌های بت‌پرستانه کنار گذاشته شد و تحت تأثیر مسیحیت به نام استاوروپلیس (شهر صلیب) درآمد. با برقراری حاکمیت ترک‌ها در منطقه از سال 1260 به بعد، نام کاریا به مرور زمان به نام ترکی مدرن گیره تبدیل شد.

این شهر باستانی از قرن 18 میلادی تاکنون شناخته شده است. در قرن 20، عکس‌های گرفته شده توسط عکاس آرا گولر و ارسال آن به مجلات بین‌الملی و دیدار او با کنان اریم، نقطه عطفی در معرفی دوباره باشکوه شهر در سطح جهان بود. کاوش‌هایی که کنان اریم در سال 1961 آغاز کرد، امروزه با هماهنگی هیئت‌های دانشگاه نیویورک و دانشگاه آکسفورد ادامه دارد.

امروزه بازدیدکنندگان در افرودیسیاس می‌توانند تترایپلون باشکوه، بقایای معبد افرودیته، استادیوم عظیم، حمام هادریان، بولوتریون و موزه‌های غنی افرودییساس را تماشا کنند. افرودییساس در سال 2017 در فهرست میراث جهانی یونسكو ثبت شد.